อาหารสายยางสำหรับโรคตับสำหรับผู้ป่วย โรคตับ (Liver Disease) ไม่ว่าจะเป็นตับอักเสบ ตับแข็ง หรือมะเร็งตับ การจัดการอาหารทางสายยางเป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อนมากครับ เพราะตับคือ "โรงงานกำจัดของเสีย" เมื่อโรงงานทำงานไม่ดี ของเสียจะค้างในกระแสเลือดและส่งผลต่อสมองได้
หลักการจัดอาหารทางสายยางเพื่อให้ตับทำงานได้ง่ายขึ้นและลดภาวะแทรกซ้อนครับ:
1. สารอาหาร "สูตรถนอมตับ" (Hepatic Management)
โปรตีน: เลือกประเภทที่ "ขยะน้อย"
หากมีอาการซึม/สับสน (Hepatic Encephalopathy): ต้องจำกัดปริมาณโปรตีนตามแพทย์สั่ง และเน้น โปรตีนจากพืช (เช่น ถั่วเหลือง) หรือ โปรตีนเวย์ เพราะจะเกิดสารแอมโมเนียในเลือดน้อยกว่าเนื้อแดง
หากไม่มีอาการซึม: ยังต้องการโปรตีนสูงเพื่อซ่อมแซมเซลล์ตับ (เน้น ไข่ขาว เป็นหลัก)
เน้นกรดอะมิโน BCAA:
กรดอะมิโนสายกิ่ง (BCAA) พบมากในไข่ขาวและถั่วเหลือง ช่วยลดการสะสมของเสียในสมองและเป็นพลังงานให้กล้ามเนื้อโดยไม่ต้องผ่านการย่อยที่ตับโดยตรง
คาร์โบไฮเดรต: ป้องกันน้ำตาลตก
ผู้ป่วยโรคตับเสี่ยงน้ำตาลต่ำในช่วงกลางคืน (ตับเก็บสำรองน้ำตาลไม่ได้) ควรแบ่งมื้ออาหารเป็นมื้อย่อย 5-6 มื้อ และ ควรมีมื้อดึกเล็กๆ (Late-night snack) ก่อนนอน
โซเดียม: ต้องต่ำมาก
หากผู้ป่วยมีอาการ ท้องมาน (ท้องป่องน้ำ) หรือขาบวม ต้องงดการปรุงรสด้วยเกลือ น้ำปลา หรือซีอิ๊วอย่างเคร่งครัด
2. ตัวอย่างวัตถุดิบและสูตรทำเอง (1,000 ml)
(สำหรับผู้ป่วยโรคตับระยะคงที่)
วัตถุดิบ ปริมาณ เหตุผล
ไข่ขาวต้มสุก 6 - 8 ฟอง โปรตีนสะอาด มี BCAA สูง ไม่เพิ่มแอมโมเนีย
เนื้อปลา หรือ เต้าหู้ขาว 100 g ย่อยง่าย โหลดงานให้ตับน้อยลง
ข้าวสวย (หรือข้าวกล้อง) 250 g พลังงานหลักเพื่อให้ตับไม่ทำลายกล้ามเนื้อมาใช้
ฟักทอง / แครอทต้ม 100 g เบต้าแคโรทีนช่วยต้านอนุมูลอิสระในเซลล์ตับ
น้ำมันรำข้าว 1 - 2 ช้อนโต๊ะ ไขมันดี (ใช้น้อยหากมีปัญหาการย่อยไขมัน)
น้ำต้มสุก เติมจนครบ 1,000 ml ปรับความหนืดให้เหมาะสม
3. ข้อควรระวังวิกฤตที่ต้องสังเกต
อาการทางสมอง: หากผู้ป่วยเริ่มมีอาการ ซึมลง สับสน มือสั่น (เหมือนโบกมือ) หรือนอนไม่หลับตอนกลางคืนแต่หลับตอนกลางวัน อาจเป็นสัญญาณของของเสียในเลือดสูงเกินไป ต้องรีบปรึกษาแพทย์
ท้องผูก: ห้ามให้ผู้ป่วยท้องผูกเด็ดขาด! เพราะอุจจาระที่ค้างในลำไส้จะถูกแบคทีเรียเปลี่ยนเป็นแอมโมเนียและดูดซึมเข้าสมอง (แนะนำให้ใช้ผักปั่นเยอะๆ หรือปรึกษาแพทย์เรื่องยาระบาย)
อาการบวม: ตรวจเช็กน้ำหนักตัวและอาการบวมที่เท้าทุกวัน หากน้ำหนักขึ้นเร็ว (น้ำเกิน) ต้องจำกัดปริมาณน้ำที่ให้
💡 ทางเลือก: อาหารทางการแพทย์สูตรเฉพาะโรคตับ
หากการจัดเตรียมเองทำได้ยาก แนะนำสูตรสำเร็จที่ออกแบบมาเพื่อโรคตับโดยตรง:
Aminoleban EN: มีสัดส่วนกรดอะมิโน BCAA สูงมาก ช่วยลดอาการซึม
Nutren Hepa: สารอาหารครบถ้วนสำหรับผู้ป่วยโรคตับเรื้อรัง
